Böbrekler ne işe yarar?

Böbrekler, omurganın iki yanında ve karın arka bölümünde bulunan organlardır. Kandaki atık maddeleri ve fazla sıvıyı süzerek idrar oluştururlar. Bunun yanında kan basıncının düzenlenmesine, alyuvar üretiminin kontrolüne ve kemik sağlığı için gerekli mineral dengesinin korunmasına katkıda bulunurlar.

Bir kişinin sağlıklı çalışan tek böbrekle yaşamını sürdürmesi çoğu zaman mümkündür. Bununla birlikte böbrek dokusunun korunması, özellikle kronik böbrek hastalığı, diyabet, hipertansiyon, tek böbrek veya iki taraflı tümör varlığında daha büyük önem taşır.

Böbrek kitlesi ile böbrek kanseri aynı şey midir?

Hayır. Görüntülemede saptanan “böbrek kitlesi” genel bir tanımdır. Bazı kitleler renal hücreli karsinom gibi kötü huylu olabilirken onkositom ve klasik anjiyomiyolipom gibi iyi huylu tümörler de görülebilir. Basit böbrek kistleri ise çok yaygındır ve çoğunlukla kanser değildir.

• Solid kitle: Kontrast tutan katı böbrek kitlelerinde kanser olasılığı değerlendirilir.
• Basit kist: İnce duvarlı, sıvı içerikli basit kistler genellikle iyi huyludur.
• Kompleks kist: Kalın duvar, bölme veya solid alan içeren kistler Bosniak sınıflamasına göre incelenir.
• Yağ içeren kitle: Bazı görüntüleme özellikleri anjiyomiyolipom gibi iyi huylu bir tümörü düşündürebilir.

Böbrek kanserinin türleri nelerdir?

Böbrek kanserlerinin büyük bölümü böbreğin idrar üreten tübül hücrelerinden gelişen renal hücreli karsinomlardır. Patolojik alt tip, hastalığın davranışı ve özellikle ileri evrede uygulanacak tedavi açısından önemlidir.

Böbreğin idrarı topladığı renal pelvis bölümünden gelişen ürotelyal kanserler, renal hücreli kanserden farklı bir hastalıktır ve tanı ile tedavileri ayrı şekilde planlanır.

Böbrek kanseri belirti verir mi?

Erken evre böbrek kanseri çoğu zaman belirti vermez. Günümüzde birçok küçük böbrek tümörü başka bir nedenle yapılan görüntüleme sırasında tesadüfen saptanmaktadır.

• İdrarda gözle görülen veya testte saptanan kan
• Yan tarafta ya da bel bölgesinde geçmeyen ağrı
• Karında veya böğür bölgesinde ele gelen kitle
• Açıklanamayan kilo kaybı veya iştahsızlık
• Halsizlik, kansızlık veya tekrarlayan ateş
• Yeni gelişen ya da zor kontrol edilen yüksek tansiyon
• Erkekte aniden ortaya çıkan ve yatınca kaybolmayan varikosel
• İleri hastalıkta kemik ağrısı, öksürük veya nefes darlığı

İdrarda kan, yan ağrısı ve ele gelen kitle şeklindeki klasik üçlü günümüzde nadirdir. Bu belirtilerden herhangi birinin bulunması mutlaka böbrek kanseri olduğu anlamına gelmez; ancak nedeninin araştırılması gerekir.

Böbrek kanseri için risk faktörleri nelerdir?

• Sigara: Böbrek kanseri için değiştirilebilir başlıca risk faktörlerinden biridir.
• Obezite: Aşırı kilo renal hücreli kanser riskindeki artışla ilişkilidir.
• Hipertansiyon: Yüksek tansiyon böbrek kanseri riskini artırabilir.
• Aile öyküsü: Birinci derece yakında böbrek kanseri bulunması riski yükseltebilir.
• Kronik böbrek hastalığı: Özellikle uzun süreli diyaliz ve edinilmiş kistik böbrek hastalığında risk artabilir.
• Kalıtsal sendromlar: Von Hippel–Lindau, Birt–Hogg–Dubé ve bazı başka genetik sendromlar böbrek tümörleriyle ilişkili olabilir.

Risk faktörü bulunması kişinin mutlaka böbrek kanseri olacağı anlamına gelmez. Buna karşılık böbrek kanseri tanısı alan birçok kişide belirgin bir risk faktörü saptanmayabilir.

Böbrek kanseri taraması yapılmalı mıdır?

Genel toplumda böbrek kanseri için standart bir tarama programı bulunmamaktadır. İdrar testi, ultrason veya bilgisayarlı tomografinin hiçbir yakınması olmayan bütün bireylere rutin olarak uygulanmasının yararı gösterilmiş değildir.

Güçlü aile öyküsü, bilinen kalıtsal böbrek kanseri sendromu, genç yaşta tanı, iki böbrekte veya aynı böbrekte birden fazla tümör bulunması gibi durumlarda genetik değerlendirme ve kişiye özel görüntüleme takibi gerekebilir.

Böbrek kanserinin tanısı nasıl konur?

1. Tıbbi öykü ve muayene: Yakınmalar, sigara kullanımı, aile öyküsü, ek hastalıklar ve daha önceki görüntülemeler değerlendirilir.
2. Kan ve idrar testleri: Kreatinin, tahmini glomerüler filtrasyon hızı, kan sayımı, karaciğer testleri ve idrar incelemesi gibi testler istenebilir.
3. Kontrastlı görüntüleme: Böbrek kitlesinin yapısı ve yaygınlığı çoğunlukla çok fazlı kontrastlı BT ile değerlendirilir.
4. MR veya ileri inceleme: BT’nin yetersiz kaldığı durumlarda, venöz yayılım şüphesinde veya iyotlu kontrast kullanılamadığında MR tercih edilebilir.
5. Evreleme: Tümörün boyutu, çevre dokulara ve damarlara uzanımı, lenf bezleri ve uzak organlar değerlendirilir.
6. Gerektiğinde biyopsi: Tedavi kararını değiştirecek seçilmiş hastalarda iğne biyopsisiyle doku örneği alınabilir.

Ultrason, BT ve MR’ın rolleri nelerdir?

Böbrek kistlerinde Bosniak sınıflaması ne anlama gelir?

Bosniak sınıflaması, kompleks böbrek kistlerinin kontrastlı BT veya MR özelliklerine göre kanser olasılığını ve genel yaklaşımı belirlemeye yardımcı olur. Kullanılan Bosniak sürümünün radyoloji raporunda belirtilmesi önemlidir.

Bosniak sınıfı tek başına karar verdirmez; kistin boyutu, büyümesi, hastanın yaşı, böbrek fonksiyonu ve ek hastalıkları da değerlendirilir.

Her böbrek kitlesinde biyopsi gerekir mi?

Hayır. Görüntüleme bulguları cerrahi gerektiren tipik bir böbrek kanserini düşündürüyor ve biyopsi sonucu tedavi planını değiştirmeyecekse ameliyat öncesinde biyopsi yapılmayabilir.

Biyopsi özellikle şu durumlarda yararlı olabilir:

• Görüntülemede iyi huylu ve kötü huylu kitle ayrımının belirsiz olması
• Aktif izlem seçeneğinin değerlendirildiği küçük böbrek kitleleri
• Kriyoablasyon veya radyofrekans ablasyon gibi tümör yok etme tedavileri öncesi
• Ameliyat yapılmadan sistemik tedavi başlanması düşünülen ileri hastalık
• Başka bir kanserin böbreğe metastazı, lenfoma veya enfeksiyon gibi farklı tanıların olası olması

Biyopsi çoğunlukla görüntüleme eşliğinde kalın iğneyle yapılır. Örneğin yetersiz gelmesi veya kitlenin tamamındaki farklı dereceleri temsil etmemesi mümkündür. Bu nedenle sonuç görüntüleme ve klinik bulgularla birlikte yorumlanır.

Böbrek kanseri evresi nasıl belirlenir?

Evreleme için TNM sistemi kullanılır. Tümörün boyutu ve böbrek dışına uzanımı, lenf nodları ve uzak metastazlar birlikte değerlendirilir. Kesin patolojik evre çoğu zaman ameliyatla çıkarılan dokunun incelenmesinden sonra belirlenir.

Böbrek kanserinde rutin ilk evreleme amacıyla FDG PET/BT önerilmez. Göğüs ve karın görüntülemesi çoğunlukla BT ile yapılır; beyin veya kemik görüntülemesi ise belirti ve klinik risk varsa istenir.

Böbrek kanserinde tedavi nasıl belirlenir?

Aynı büyüklükte iki böbrek kitlesinde bile farklı tedaviler uygun olabilir. Karar aşağıdaki özelliklerin birlikte değerlendirilmesiyle verilir:

• Kitlenin çapı, büyüme hızı ve görüntüleme özellikleri
• Böbreğin dış, merkezi veya damar komşuluğundaki konumu
• Tümörün tek, çok odaklı veya iki taraflı olması
• Klinik evre ve metastaz varlığı
• Biyopsi veya ameliyat patolojisindeki alt tip ve derece
• Her iki böbreğin fonksiyonu ve kronik böbrek hastalığı riski
• Yaş, ek hastalıklar ve anestezi riski
• Hastanın öncelikleri ve tedavilerin olası yan etkileri

Aktif izlem ne zaman düşünülebilir?

Aktif izlem, hiçbir şey yapılmaması anlamına gelmez. Küçük ve belirti oluşturmayan bazı böbrek kitlelerinde; özellikle ileri yaş, ciddi ek hastalık veya yüksek ameliyat riski varsa kitlenin planlı görüntülemelerle izlenmesi uygun olabilir.

İlk dönemde görüntüleme daha kısa aralıklarla yapılabilir. Kitlenin belirgin büyümesi, görüntüleme özelliklerinin değişmesi, belirtilerin ortaya çıkması veya hastanın tercihinin değişmesi durumunda biyopsi ya da aktif tedavi gündeme gelir.

Parsiyel nefrektomi nedir?

Parsiyel nefrektomi, yalnızca tümörün ve çevresindeki gerekli güvenlik sınırının çıkarılarak böbreğin sağlıklı bölümünün korunmasıdır. Uygun T1 böbrek tümörlerinde kanser kontrolünü sağlarken böbrek fonksiyonunu korumayı amaçlayan öncelikli cerrahi yaklaşımdır.

Karar yalnızca “4 cm sınırına” göre verilmez. Tümörün böbreğin merkezine, idrar toplayıcı sisteme ve ana damarlara yakınlığı; hastanın böbrek fonksiyonu ve cerrahi deneyim de önemlidir. Teknik olarak mümkün olan bazı 4 cm’den büyük tümörlerde de parsiyel nefrektomi uygulanabilir.

Robotik parsiyel nefrektomi nasıl uygulanır?

Robot yardımlı parsiyel nefrektomide karındaki küçük kesilerden yerleştirilen kamera ve cerrahi aletler kullanılır. Tümör çıkarılır, kanama kontrol edilir ve böbrek dokusu yeniden onarılır. Bazı ameliyatlarda tümöre giden kan akımı geçici olarak durdurulabilir; amaç güvenli kanser cerrahisiyle birlikte mümkün olan en fazla çalışan böbrek dokusunu korumaktır.

Robotik sistem büyütülmüş üç boyutlu görüntü ve hassas hareket olanağı sağlayabilir. Bununla birlikte her tümör robotik ameliyata uygun değildir ve robot kullanılması tek başına başarılı kanser kontrolü veya komplikasyonsuz ameliyat garantisi vermez. Yöntem seçimi tümörün karmaşıklığına ve cerrahi ekibin deneyimine göre yapılmalıdır. Ayrıntılı bilgi için Robotik Cerrahi rehberini inceleyebilirsiniz.

Radikal nefrektomi ne zaman gerekir?

Radikal nefrektomi, tümörlü böbreğin çevresindeki yağ dokusuyla birlikte çıkarılmasıdır. Büyük, merkezi yerleşimli, böbrek damarlarına veya çevre dokulara uzanan ya da parsiyel nefrektomiyle güvenli ve yeterli biçimde çıkarılamayan tümörlerde gerekli olabilir.

Radikal nefrektomi sırasında böbreküstü bezinin ve lenf nodlarının rutin olarak çıkarılması gerekmez. Böbreküstü bezine doğrudan yayılım şüphesi veya görüntülemede anormallik varsa adrenal bez çıkarılabilir. Şüpheli ya da büyümüş lenf nodları ise evreleme ve tedavi amacıyla alınabilir.

Termal ablasyon hangi hastalarda uygulanabilir?

Kriyoablasyon tümörü dondurarak, radyofrekans veya mikrodalga ablasyon ise ısıtarak tümör hücrelerini yok etmeyi amaçlar. Bu yöntemler özellikle cerrahi riski yüksek ve küçük böbrek kitlesi bulunan seçilmiş hastalarda değerlendirilebilir.

• İşlemden önce tanıyı doğrulamak için böbrek kitlesi biyopsisi yapılması önerilir.
• Başarı olasılığı tümör büyüdükçe veya merkezi yerleşimde azabilir.
• Uzun dönem kanser kontrolüne ilişkin kanıt cerrahi kadar güçlü değildir.
• İşlem sonrasında kontrastlı görüntülemeyle yakın takip gerekir.
• Yetersiz tedavi veya lokal tekrarlama durumunda tekrar ablasyon ya da cerrahi gerekebilir.

Lokal ileri böbrek kanseri nasıl tedavi edilir?

Böbrek kanseri renal vene veya ana toplardamara tümör trombüsü şeklinde uzanabilir. Uzak metastaz yoksa, uygun hastalarda böbreğin ve damar içindeki tümörün birlikte çıkarılması küratif tedavi amacıyla planlanabilir.

Bu ameliyatların kapsamı tümör trombüsünün seviyesine göre değişir ve damar cerrahisi, kalp-damar cerrahisi, anestezi, radyoloji ve onkoloji ekiplerinin birlikte planlama yapmasını gerektirebilir. Ameliyat öncesi sistemik tedavi standart bir yaklaşım değildir ve çoğunlukla klinik araştırmalar dışında rutin uygulanmaz.

Ameliyattan sonra ek tedavi gerekir mi?

Düşük riskli ve böbrekle sınırlı tümörlerin çoğunda ameliyat sonrasında ek ilaç tedavisi gerekmez. Patoloji sonucunda tekrarlama riski yüksek bulunan seçilmiş berrak hücreli renal hücreli kanserlerde, yeniden evreleme sonrasında bir yıl süreli adjuvan pembrolizumab tedavisi değerlendirilebilir.

Bu karar tümör evresi, ISUP derecesi, sarkomatoid özellik, lenf nodu durumu ve hastanın bağışıklık sistemiyle ilişkili yan etki riskine göre verilmelidir. Bazı hastalar yalnızca ameliyatla zaten tedavi edilmiş olabileceğinden olası yarar, gereksiz tedavi ihtimali ve kalıcı olabilen yan etkiler birlikte tartışılmalıdır.

Metastatik böbrek kanseri nasıl tedavi edilir?

Metastatik böbrek kanserinde tedavi, tümörün patolojik alt tipine, hastanın genel durumuna, metastazların sayısı ve yerleşimine ve daha önce uygulanan tedavilere göre belirlenir. Güncel tedavinin temelini immünoterapi kombinasyonları ve damar oluşumunu hedefleyen ilaçlar oluşturur.

• İmmünoterapi kombinasyonları: Bağışıklık sisteminin kanser hücrelerine karşı yanıtını güçlendirmeyi amaçlar.
• İmmünoterapi ve hedefe yönelik ilaç kombinasyonları: Farklı mekanizmaları birlikte kullanarak hastalığı kontrol etmeyi hedefler.
• Hedefe yönelik tedaviler: Tümörün damar oluşumu ve büyüme sinyallerini baskılayan ilaçları içerir.
• Seçilmiş lokal tedaviler: Sınırlı sayıdaki metastazlarda cerrahi veya stereotaktik radyoterapi değerlendirilebilir.
• Sitoredüktif nefrektomi: Metastatik hastalıkta her hastaya hemen uygulanmaz; sistemik tedavi gereksinimi ve hastanın risk grubu dikkate alınır.

Klasik kemoterapinin en sık görülen berrak hücreli böbrek kanserinde etkinliği sınırlıdır. Bununla birlikte nadir böbrek kanseri alt tiplerinde farklı ilaçlar veya klinik araştırmalar gündeme gelebilir.

Böbrek kanseri ameliyatının riskleri nelerdir?

• Kanama veya kan nakli gereksinimi
• Enfeksiyon ve yara sorunları
• İdrar kaçağı veya böbrek toplayıcı sisteminde iyileşme gecikmesi
• Böbrek damarında pıhtı ya da damar yaralanması
• Böbrek fonksiyonunda geçici veya kalıcı azalma
• Parsiyel ameliyatın radikal nefrektomiye dönüşmesi
• Bağırsak, dalak, karaciğer, pankreas veya başka komşu organ yaralanması
• Anesteziye bağlı kalp, akciğer veya pıhtı komplikasyonları

Risklerin olasılığı kitlenin boyutu ve konumu, uygulanacak ameliyatın kapsamı, hastanın böbrek fonksiyonu, önceki ameliyatlar ve ek hastalıklara göre değişir.

Tek böbrekle normal yaşam mümkün müdür?

Diğer böbreği sağlıklı olan birçok kişi radikal nefrektomi sonrasında normal yaşamını sürdürebilir. Ancak kalan böbreğin uzun dönem korunması için kan basıncı, kreatinin ve eGFR değerleri, idrarda protein ve metabolik riskler takip edilmelidir.

• Sigara bırakılmalı ve sağlıklı vücut ağırlığı korunmalıdır.
• Hipertansiyon ve diyabet iyi kontrol edilmelidir.
• Doktor önerisi olmadan ağrı kesici ve bitkisel ürünler sık kullanılmamalıdır.
• Gereksiz yüksek protein veya aşırı tuz tüketiminden kaçınılmalıdır.
• Böbrek fonksiyonu azalmış hastalarda nefroloji takibi planlanmalıdır.

Böbrek kanseri tedavisinden sonra takip nasıl yapılır?

Takip programı tümörün patolojik evresi, alt tipi, derecesi, cerrahi sınır durumu, uygulanan tedavi ve böbrek fonksiyonuna göre kişiselleştirilir. Her hastaya aynı sıklıkta BT çekilmesi gerekmez.

• Klinik değerlendirme: Yeni yakınmalar, ameliyat sonrası iyileşme ve yaşam kalitesi değerlendirilir.
• Böbrek fonksiyonu: Kreatinin, eGFR, kan basıncı ve gerektiğinde idrarda protein izlenir.
• Görüntüleme: Karın ve gerektiğinde göğüs BT veya MR incelemeleri tekrarlama riskine göre planlanır.
• Karşı böbrek: Yeni bir kitle ve uzun dönem böbrek sağlığı açısından değerlendirilir.
• Yüksek riskli hastalık: Daha yakın ve daha uzun süreli onkolojik takip gerekebilir.

Böbrek kanseri yıllar sonra tekrarlayabildiği için takip süresi yalnızca ilk birkaç yılla sınırlandırılmamalı; geç tekrarlama riski ve hastanın genel sağlık durumu birlikte değerlendirilmelidir.

Böbrek kanseri hakkında sık sorulan sorular

Kaynaklar

Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; kişisel muayene, tanı ve tedavi planının yerine geçmez.